Bevoorradingsschepen - Navy Inside Navyinside.nl
Bevoorradingsschepen

U bent hier

In de periode van 1964 tot 2014 had de Nederlandse marine de beschikking over bevoorradingsschepen. Tot 1995 waren dit de Hr.Ms. Poolster en Hr.Ms. Zuiderkruis en van 1995 tot 2014 de Hr.Ms. Zuiderkruis en Zr.Ms. Amsterdam.
In de periode van 1964 tot 2014 had de Nederlandse marine de beschikking over bevoorradingsschepen. Tot 1995 waren dit de Hr.Ms. Poolster en Hr.Ms. Zuiderkruis en van 1995 tot 2014 de Hr.Ms. Zuiderkruis en Zr.Ms. Amsterdam.

Ontwikkeling eerste tanker

Eind negentiende eeuw waren de Britten al aan het experimenteren met het bevoorraden op zee. In 1898 werden de eerste tests gedaan met het overzetten van kolen op zee door de "HMS Captain". Bijna twintig jaar later werd de eerst echte bevoorrading op zee een feit, toen de Amerikaanse marine met de "USS Maumee" een aantal onderzeebootjager onderweg naar Engeland bevoorraadden.
De Nederlandse marine had in de Tweede Wereldoorlog al gebruik gemaakt van koopvaarders als bevoorradingsschepen. In de jaren na de oorlog werd de bevoorradingstaak vaak waargenomen door het vliegkampschip de Hr.Ms. Karel Doorman, maar in de jaren '60 had de Nederlandse marine toch echt de behoefte aan een bevoorradingsschip. De marine stuurde in 1960 een gecharterde turbinetanker, de "Mijdrecht", mee in een reis om de wereld met smaldeel 5, waarna deze behoefte naar voren kwam.
Het voordeel van het bevoorraden op zee kwam voornamelijk in de Koude Oorlog naar voren: De marineschepen, zowel nationaal als internationaal, die de zeeroutes beschermden, moesten ter plaatse kunnen worden bijgetankt. Hierdoor was het terugvaren naar een nabijgelegen haven niet nodig, waardoor de actieradius van marineschepen groter werd.
Het eerste Nederlandse bevoorradingsschip werd in 1961 besteld. Het contract voor de bouw van het schip werd gegeven aan de Rotterdamsche Droogdok Maatschappij (RDM). Het nieuwe schip zou de naam Hr.Ms. Poolster krijgen. Het schip werd grotendeels door de Nederlandse marine zelf ontworpen. Naast de bevoorradingscapaciteit, zou het schip ook worden ingericht om magazijnartikelen en voeding te kunnen vervoeren. De "Poolster" was het eerste Schip van de Nederlandse marine dat ontworpen werd voor oorlogvoering met nucleaire, chemische en biologische wapens. Het schip was uitgerust met een gascitadel en een sproei installatie om giftige deeltjes van het dek te kunnen spoelen. Het schip zou als laatste schip van de Nederlandse marine worden uitgerust met stoomturbines.
In 1962 werd de kiel van de "Poolster" gelegd, waarna het een jaar later te water werd gelaten. De eerste tests volgde in juni 1963 en het smaldeel 1 en smaldeel 5. De "Hr.Ms. Poolster" werd in 1964 in dienst gesteld. De eerste bevoorrading op zee vond in 1964 plaats, toen de bevoorrader de Hr.Ms. van Ewijck van olie voorzag.

Een tweede bevoorrader: Hr.Ms. Zuiderkruis

In de jaren '70 werd gekeken naar het aanschaffen van een tweede bevoorradingsschip. De Nederlandse marine stelde dat een schip met een bevoorradingscapaciteit te weinig was. De Nederlandse marine was in de jaren '70 groot, en de eenheden moesten langere tijd op zee kunnen verblijven. Indien de "Hr.Ms. Poolster" in onderhoud zou liggen, was er geen nationale bevoorradingscapaciteit. Er werd gesteld dat elk smaldeel een eigen bevoorrader zou moeten krijgen.
In 1973 werd de kiel van het tweede bevoorradingsschip, de Hr.Ms. Zuiderkruis, gelegd. Een jaar later werd het schip te water gelaten, waarna het in 1975 in dienst werd gesteld. Het ontwerp van de "Hr.Ms. Zuiderkruis" was gebaseerd op de "Hr.Ms. Poolster, maar er waren wat verbeteringen toegevoegd. De nieuwe bevoorrader werd niet meer met stoom voort gestuwd, maar met dieselmotoren. De "Zuiderkruis" was voorzien van een grotere laadcapaciteit en er kon gebruik worden gemaakt van liften. Het schip was gebouwd door Verolme scheepswerf.

Veelzijdige schepen

Beide bevoorradingsschepen werden intensief gebruikt voor het bevoorraden op zee van nationale en internationale marine eenheden. Naast deze taak, fungeerden de bevoorradingsschepen als transportschip ten behoeve van het korps mariniers. Deze taak werd waar genomen door de bevoorradingsschepen tot 1998, toen het eerste Landing Platform Dock in dienst werd gesteld.
In 1982 werd de "Hr.Ms. Zuiderkruis" aangewezen als schip dat de primeur zou krijgen om te gaan varen met vrouwen aan boord. Het schip werd door haar ruime opzet gekozen en in februari 1981 stapte 22 vrouwen aan boord van het schip. Aanvankelijk verliep het experiment niet goed: er zouden diverse relaties aan boord tot stand gekomen zijn. Beide schepen zijn de hele wereld over gereisd en zijn meerdere malen inzet bij ernst missies.

Fast Combat Support Ship

In 1982 werd er een levensverlengend onderhoud aan de "Poolster" uitgevoerd. De indeling van diverse ruimtes werd aangepast en de wijze van transport op het schip werd verbeterd. Voor de verbouwing sliepen mariniers nog in hangmatten boven de olietanks, maar na de verbouwing kregen zij eigen accommodaties. De "Poolster" werd na de verbouwing echter niet meer ingezet als transportschip, waardoor de extra accommodaties werden gebruikt voor helikopter detachementen. Ondanks dit levensverlengende onderhoud, werd in 1988 de vervanging van de "Poolster" aangekondigd. De kosten om het oude schip varende te houden liepen op, voornamelijk doordat de "Poolster" een stoomschip was. In 1994 werd het schip uit dienst gesteld. De marine van Pakistan had interesse in het oude stoomschip, en lijfde het schip als de "PNS Moawin" in bij de Pakistaanse marinevloot. Het schip is inmiddels vervangen door een nieuwe bevoorrader, met tevens de naam "Moawin". Wat er met de "ex-Poolster" gaat gebeuren is nog niet duidelijk. Het is zeer waarschijnlijk dat de oude bevoorrader wordt gesloopt.
In 1987 kwam een Spaanse delegatie naar Nederland om te praten over de ontwikkeling van de vervanger van de "Hr.Ms. Poolster", waarbij gekeken werd naar gezamenlijke uitgangspunten voor de eisen van een nieuw bevoorradingsschip. Ook Spanje bleek de behoefte te hebben aan een nieuw bevoorradingsschip. Begin 1988 werd er een overeenstemming bereikt over de ontwikkeling van een gezamenlijk ontwerp voor een bevoorradingsschip. Het resultaat was een ontwerp voor een "Fast Combat Support Ship".

De "Amsterdam"

Het nieuwe Fast Combat Support Ship zou de naam Amsterdam gaan krijgen. De vervanger van de "Hr.Ms. Poolster" werd gebouwd door de Koninklijke Schelde Groep. De bouw van het casco van het schip werd echter uitbesteed aan de werf "De Merwede". De bouw van het casco begon in 1992 en was in 1993 gereed. Op 11 september werd het nieuwe schip gedoopt en werd toe naar Vlissingen gesleept voor de afbouw. Tijdens de bouw van het schip werd samengewerkt met Spanje: de "SPS Patino". De "Zr.Ms. Amsterdam" werd in 1995 in dienst gesteld bij de Nederlandse vloot.
De "Amsterdam" had vergeleken met de "Hr.Ms. Zuiderkruis" een verbeterde BOZ-installatie. De BOZ-posities waren zodanig opgesteld, dat zowel scheepsbrandstof (F76) als vliegtuigbrandstof (F44) in grote hoeveelheden konden worden afgegeven. De afstand tussen de masten was veel groter dan op de "Hr.Ms. Poolster" en "Hr.Ms. Zuiderkruis". De "Zr.Ms. Amsterdam" werd regelmatig ingezet voor operaties en nam deel aan oefeningen.

Gebrek aan bevoorradingscapaciteit

In de jaren '90 was het plan gemaakt om de "Hr.Ms. Zuiderkruis" in 2002 buiten dienst te stellen. De "Oude Dame" zou dan 27 jaar zijn, maar door de politiek werd dit plan vertraagd. De bevoorrader kreeg in 2001 een levensverlengend onderhoud, waarmee ze nog tot 2010 zou kunnen varen als bevoorrader. De vervanging werd opnieuw vertraagd, waardoor vervanging pas in 2014 gereed was. Het schip kampte met veel problemen. De voorstuwing was vaak kapot, waardoor de bevoorrader geen verre reizen meer kon maken. In 2008 zonk het schip in de haven van Den Helder, waardoor de machinekamers vol liepen met water en een grote schade achterliet. Het schip werd gerepareerd, waardoor het schip weer even zeewaardig werd. Uiteindelijk werd de "Zuiderkruis" toch eerder bedankt dan aanvankelijk was gepland. Op 10 februari 2012 werd het schip definitief uit dienst gesteld.
De bevoorrader heeft tot 2014 aan de kade in Den Helder gelegen. Er leek even interesse te zijn van Pakistan om het schip, net als haar oudere zuster de "Hr.Ms. Poolster" over te nemen. Dit plan kwam echter niet van de grond, en men slaagde er niet in om het schip te verkopen. Begin 2013 werd het schip van alle voorraden en onderdelen ontdaan en als schroot te koop aangeboden. Op 21 februari werd de "Zuiderkruis" voor de laatste maal uit Den Helder gesleept, om in Turkije gesloopt te worden.
De "Zr.Ms. Amsterdam" was enkelwandig, hetgeen een probleem opleverde met de regelgeving. Uit milieuoverwegingen is het voor schepen die olie vervoeren verplicht om te zijn voorzien van een dubbele waterdichte wand. Voor marinevaartuigen was een uitzondering gemaakt, maar Europese havens mogen aanleggen verbieden. Verbouwen van de tanker was te duur. In 2005 werd begonnen met de ontwikkeling van het Joint Support Ship. Er werd besloten de Zr.Ms. Amsterdam uit dienst te stellen. Er werd gezocht naar een koper en in 2014 maakte de marine van Peru bekend het schip met "spoed" over te willen nemen. Eind 2014 werd de Amsterdam buiten dienst gesteld en vrijwel direct overgenomen door de marine van Peru. Vanaf dat moment heeft de Nederlandse marine geen bevoorradingsschepen meer. De bevoorradingstaak wordt waargenomen door de Zr.Ms. Karel Doorman.

Specificaties

Afmetingen Poolster - lengte: 168,3m; breedte: 20,3m; diepgang: 8,6m
Zuiderkruis - lengte: 169,6m; breedte: 20,3m; diepgang: 8,4m
Amsterdam - lengte: 166m; breedte: 22m; diepgang: 7,9m
Water verplaatsing Poolster - 16836 ton
Zuiderkruis - 17357 ton
Amsterdam - 17040 ton
Bemanning Poolster - 173 man
Zuiderkruis - 200 man
Amsterdam - 160 man
Voortstuwing Poolster - 2 stoomturbines
Zuiderkruis - 2 Werkspoor TM 410 diesels
Amsterdam - 2x MAN Bazan diesel hoofdmotoren
Maximale snelheid 21 knopen
Bewapening Poolster
2 40mm mitrailleurs
2 Westland Wasp helikopters, later 2 Westland Lynx helikopters

Zuiderkruis
Goalkeeper close-in-weapon-system
2 20mm Oerlikon mitrailleurs, later vervangen door 2 12,7mm mitrailleurs

2 Westland Wasp helikopters, later 2 Westland Lynx helikopters

Amsterdam
Goalkeeper close-in-weapon-system
6 12,7mm mitrailleurs
2 7,62 MAG mitrailleurs
4 Westland Lynx helikopters of 3 NH90 NATO Frigate Helicopters. In Peruaanse dienst: 3 SH-3 Sea King helikopters

Bemanningslijsten

Registreer jezelf op Navy Inside

Registreer jezelf gratis en éénmalig op als Navy Inside lid en krijg toegang tot de bemanningslijsten. Ben je al geregistreerd? Log dan snel in!

Volg ons...